Bạn có bao giờ tự hỏi Tú Mỡ là ai? Vượt xa những vần thơ trào phúng sắc sảo, cuộc đời và con người của thi sĩ Tú Mỡ ẩn chứa nhiều câu chuyện thú vị, phản ánh một giai đoạn lịch sử văn học đầy biến động. Từ bút danh “mỡ” nhưng thân hình “gầy nhẳng” đến hành trình từ thơ tình lãng mạn chuyển sang trào phúng đả kích, tất cả đã tạo nên một chân dung văn học độc đáo. Hãy cùng Gold Season khám phá sâu hơn về nhân vật đặc biệt này.
Chân Dung Bút Danh Tú Mỡ và Vóc Dáng Trái Ngược
Khi nhắc đến một nhà văn chưa từng gặp mặt, chúng ta thường có xu hướng hình dung về họ qua bút danh. Bút danh “Tú Mỡ” gợi lên sự sung mãn, tròn trịa, nhưng thực tế, thi sĩ Hồ Trọng Hiếu – tên thật của ông – lại sở hữu một vóc dáng hoàn toàn đối lập: “gầy nhẳng như que, chỉ thấy xương, không thấy… mỡ” như ông tự nhận xét. Sự tương phản đầy thú vị này đã trở thành một giai thoại trong văn học Việt Nam.
Việc lựa chọn bút danh Tú Mỡ không đơn thuần chỉ là một cái tên, mà còn là một sự ngưỡng mộ sâu sắc đối với cụ Tú Xương, vị thi sĩ trào phúng lỗi lạc. Hồ Trọng Hiếu ấp ủ ước mong kế tục và phát triển sự nghiệp thơ trào phúng của tiền bối. Chính sự “trái khoáy” giữa cái tên “Mỡ” và vóc dáng khẳng khiu đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhà văn Nguyễn Công Hoan sáng tác bài thơ đùa trêu Tú Mỡ, giải thích hóm hỉnh về lý do “Tú Mỡ sống lâu”.
Sự Hóm Hỉnh Của Nguyễn Công Hoan Về Bút Danh Tú Mỡ
Bài thơ của Nguyễn Công Hoan đã kể lại một câu chuyện đầy chất biếm họa: Tú Mỡ làm thơ “xỏ” Trời, gọi Trời là “sừ” và thậm chí là đồ “xỏ lá”. Tức giận, Trời đã sai Thiên Tào đi khắp hạ giới để tìm bắt và “trị tội” người thi sĩ trào phúng này. Trong quá trình truy tìm, Thiên Tào chỉ chú trọng vào cái tên “Mỡ” với suy nghĩ “Mỡ thì phải béo”, do đó đã lùng sục những kẻ béo tròn mà bỏ qua những người gầy còm.
Kết quả là thi sĩ Tú Mỡ đã may mắn “lọt lưới lọt hom” và thoát khỏi tay Thiên Tào một cách ngoạn mục. Đây là một ví dụ điển hình cho mối quan hệ thân thiết và sự hóm hỉnh đặc trưng trong giới văn sĩ cùng thời, đồng thời cũng khắc họa một cách tài tình tính cách hài hước và dí dỏm của cả Nguyễn Công Hoan lẫn Hồ Trọng Hiếu.
Tú Mỡ Từ Thơ Tình Đến Trào Phúng
Nhiều độc giả ngày nay, khi đọc những bài thơ châm biếm, đả kích sắc sảo của thi sĩ Tú Mỡ, có thể sẽ ngạc nhiên khi biết rằng trước khi trở thành một tượng đài của thơ trào phúng, ông đã từng “nổi máu” làm thơ tình. Đây là một khía cạnh ít người biết đến trong cuộc đời sáng tác của ông.
Bài Thơ “Tương Tư” và Những Bước Chập Chững Ban Đầu
Năm 1916, khi còn là học sinh năm thứ ba tại Trường Bưởi (Hà Nội), chàng trai Hồ Trọng Hiếu đã bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của một thiếu nữ phố Hàng Bông. Nỗi nhớ nhung sâu nặng đã thôi thúc ông chắp bút viết bài thơ tình đầu tay mang tên “Tương tư”. Bài thơ được sáng tác theo thể thất ngôn bát cú, một lối thơ rất phổ biến và được ưa chuộng vào thời bấy giờ, thể hiện rõ phong cách sáng tác của thế hệ văn sĩ trẻ.
Nội dung bài thơ “Tương tư” chất chứa những cảm xúc u hoài và sự day dứt của tình yêu tuổi học trò. Một số câu thơ nổi bật như: “Vì ai nên nỗi nhớ cùng thương / Một khối tơ tình dạ vấn vương / Sáu khắc mơ màng tình bạn ngọc / Năm canh nhớ tưởng bóng người vàng”. Chính tác giả Tú Mỡ sau này đã nhìn nhận lại và đánh giá những câu thơ đó là vừa “sầu thảm” vừa “khuôn sáo”, cho thấy sự tự ý thức sâu sắc về phong cách của mình.
Ảnh Hưởng Từ Lời Góp Ý Của Hoàng Ngọc Phách
May mắn thay, ngay từ thời điểm đó, bài thơ “Tương tư” đã nhận được những lời góp ý chân thành từ người bạn học cùng trường, Hoàng Ngọc Phách – tác giả của tiểu thuyết “Tố Tâm” lừng danh sau này. Hoàng Ngọc Phách đã khen ngợi sự đối chỉnh của hai câu ba, bốn nhưng cũng không ngần ngại chỉ ra những điểm yếu như việc sử dụng các cụm từ “năm canh” và “sáu khắc” đã trở nên cũ kỹ, hay sự quen thuộc, có phần “bắt chước” trong câu năm, câu sáu.
Những lời góp ý thẳng thắn và chân tình này đóng vai trò quan trọng, giúp Hồ Trọng Hiếu nhìn nhận lại bản thân và có được sự nghiêm khắc cần thiết trong nghề văn. Đây là một bước ngoặt định hình con đường sáng tác của ông, thúc đẩy ông tìm kiếm một thể loại thơ khác, nơi ông có thể phát huy tối đa sở trường và giọng văn độc đáo của mình. Nhờ đó, văn học Việt Nam đã có một nhà thơ Tú Mỡ vĩ đại của thể loại trào phúng.
Mối Lương Duyên Hài Hước Với Nguyễn Công Hoan
Thi sĩ Tú Mỡ nổi tiếng là một “cây cù” trong làng thơ, một người có khả năng gây cười và châm biếm sâu sắc. Do đó, bạn bè và thân hữu xung quanh ông luôn tìm cách khơi gợi những câu chuyện vui, thậm chí cả trong những hoàn cảnh đáng buồn. Điều này chứng tỏ sự yêu mến và trân trọng mà giới văn sĩ dành cho ông, cũng như phong cách sống lạc quan của chính ông.
Tú Mỡ Ốm Đau Và Bài Thơ “Thăm Hỏi” Của Nguyễn Công Hoan
Có lần, sau chuyến đi nghỉ dưỡng ở Yanta theo lời mời của Hội Nhà văn Liên Xô trở về, thi sĩ Hồ Trọng Hiếu phải nhập viện cấp cứu tại Bệnh viện Việt Xô vì bệnh đường ruột. Trong những ngày ông nằm viện, nhà văn Nguyễn Công Hoan đã đến thăm. Để giúp người bạn già giải khuây, nhà văn nổi tiếng với khiếu hài hước này đã làm tặng Tú Mỡ một bài thơ vui, trong đó có những câu “hỏi thăm” đầy hóm hỉnh, thể hiện sự quan tâm một cách đặc biệt.
Bài thơ có những câu như: “Thế nào thể lực thoái hay tiến? / Không khéo Bành Tổ phát đơn kiện / Truất chức thường vụ Hội Nhà văn / Bắt đưa ra Hội Nhà văn… Điển”. Hai chữ “Văn Điển” (tên một nghĩa trang lớn ở Hà Nội) được nhắc đến một cách cực kỳ dí dỏm, cho thấy cả Nguyễn Công Hoan lẫn Tú Mỡ đều không “ngán” hay kiêng kỵ khi nói về cái chết, dù cả hai đã ở tuổi gần đất xa trời. Sự kiện này cũng gợi nhớ đến việc Tú Mỡ từng làm thơ vui tặng nhà văn Hoàng Ngọc Phách khi cụ Phách sắp mất, khiến cụ dù yếu mệt vẫn phải bật cười.
Sự Hồi Đáp Đầy Tinh Tế Của Thi Sĩ Tú Mỡ
Những câu thơ đầy tinh quái của Nguyễn Công Hoan chính là “cú hích” để khi ra viện, nhà thơ Tú Mỡ cũng đã sáng tác một bài thơ vui để đáp lại. Bài thơ có câu: “Năm qua Tú lại vào nằm viện / Bệnh cũ lần này có vẻ biến / Trong Hội Nhà văn các bạn lo / Lão già có lẽ về Văn Điển”. Lời thơ không chỉ thể hiện sự lạc quan, tự trào của ông trước bệnh tật mà còn là một minh chứng cho mối quan hệ văn học bền chặt và đầy tiếng cười giữa hai nhà văn lớn.
Hình ảnh Tú Mỡ và Nguyễn Công Hoan
Những Chuyện “Đùa Mà Là Thật” Trong Cuộc Đời Tú Mỡ
Cuộc đời của nhà thơ Tú Mỡ không chỉ gắn liền với những vần thơ trào phúng mà còn là chuỗi những câu chuyện “đùa mà là thật”, phản ánh chân thực cuộc sống và tính cách của ông. Đặc biệt, những năm cuối đời, do bệnh tật và phải điều trị nhiều lần, thi sĩ Hồ Trọng Hiếu đã lâm vào cảnh túng quẫn, một hoàn cảnh không hiếm gặp ở nhiều người cầm bút thời ấy.
Nghĩa Cử Cao Đẹp Và Lời Tâm Sự Về La Fontaine
Thông cảm với gia cảnh khó khăn của người nhà thơ đàn anh, một cán bộ xuất bản đã nảy ra ý tưởng đề xuất tạm ứng tiền nhuận bút cho Tú Mỡ từ việc dịch một số bài thơ của La Fontaine. Hành động này không chỉ giúp đỡ ông vượt qua khó khăn tài chính mà còn là sự công nhận, tôn trọng đối với tài năng của ông. Tú Mỡ đã vô cùng cảm kích trước nghĩa cử này và tâm sự với bạn bè: “Thế là nhà thơ ngụ ngôn Pháp đã cứu nhà thơ trào phúng Việt Nam”. Câu nói này không chỉ mang tính hài hước mà còn ẩn chứa sự thật thà và lòng biết ơn sâu sắc.
Chuyến Xuất Ngoại Đến Liên Xô và Gia Cảnh Đặc Biệt
Sinh thời, nhà thơ Tú Mỡ từng có dịp được xuất ngoại, đó là chuyến thăm Liên Xô vào năm 1970. Tại đây, ông đã khiến không ít nhà văn nước bạn phải ngạc nhiên khi biết ông có tới… 9 người con. Đây là một con số khá ấn tượng vào thời điểm đó, thể hiện sự sung túc về mặt gia đình, mặc dù cuộc sống kinh tế có thể còn nhiều khó khăn.
Khi được hỏi ông định mua gì làm quà cho các cháu nội, ngoại (lúc bấy giờ tổng cộng 27 đứa), Tú Mỡ đã khiến các bạn Liên Xô bật cười thích thú bởi sự thật thà và câu trả lời ngắn gọn: “Tôi sẽ mua một quả bóng” (bóng đá). Câu trả lời thoạt nghe có vẻ như đùa, nhưng lại hàm chứa một ý nghĩa rất sát với thực tế. Với nguồn tài chính hạn hẹp, một quả bóng là món quà duy nhất có thể “chia” được cho rất nhiều người, đứa thì tham gia thi đấu, đứa thì đứng ngoài xem và cổ vũ, mang lại niềm vui chung cho đại gia đình.
Tính Cách Điềm Đạm Của Tú Mỡ Ngoài Đời
Trái ngược với hình ảnh một thi sĩ trào phúng sắc sảo, thích châm biếm trên trang giấy, nhiều người cứ ngỡ Tú Mỡ ở ngoài đời cũng phải hoạt bát, nói năng dí dỏm. Kỳ thực, theo hồi ức của nhiều bạn bè, đồng nghiệp như nhà văn Tô Hoài hay Ngô Văn Phú, ông lại là một người điềm đạm, ít nói ít cười. Thậm chí, Tô Hoài còn nhận xét rằng “ở lâu với Tú Mỡ, thấy anh cứ vừa ngơ ngác vừa thâm thúy và không biết đùa”.
Nhà văn Ngô Văn Phú cũng kể lại cảm giác lần đầu được diện kiến bác Tú: “Tôi đọc ‘Dòng nước ngược’, từ lâu vẫn cứ tưởng bác Tú phải có hình thù khác người lắm. Chẳng hạn, hóm hỉnh, nghịch ngợm, hay chọc ghẹo…, nhưng bác Tú thật hiền”. Những nhận xét này cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa con người văn chương và con người đời thường của Tú Mỡ, một sự khác biệt mà ít người có thể hình dung được nếu chỉ đọc tác phẩm của ông.
Khi Nào Thì Tú Mỡ Không Đùa?
Nói cho công bằng, không phải nhà thơ trào phúng cự phách Tú Mỡ là người “không biết đùa” ở ngoài đời. Ông chỉ “không thích… đùa” với những điều mà ông cho là hệ trọng. Và nhìn chung, ông thường giới hạn sự “ưa vui nhộn, thích châm chích” của mình trên trang giấy, còn trong cuộc sống đời thường, ông luôn giữ nguyên nếp sống quy củ, chừng mực của một người từng là công chức Sở Tài chính dưới thời thuộc Pháp. Điều này cho thấy ông là một người có nguyên tắc và biết phân định rạch ròi giữa nghệ thuật và cuộc sống.
Nỗi lo sinh kế của người cầm bút là một chủ đề muôn thuở. Hai câu thơ trứ danh của Xuân Diệu: “Nỗi đời cay cực đang giơ vuốt / Cơm áo không đùa với khách thơ” thường được trích dẫn để nói lên nỗi niềm này. Ít ai biết rằng, đây là hai câu trích trong bài thơ Xuân Diệu viết tặng thi sĩ Tú Mỡ, in trong tập “Thơ thơ” xuất bản lần đầu năm 1938. Bài thơ còn cho thấy nỗi niềm của ông Hồ Trọng Hiếu trước thời thế nhiễu nhương và sở thích văn chương của ông hồi trẻ: “Hãy biết rằng anh lúc ở trường / Rất tồi toán pháp, khá văn chương”.
Lời Dặn Dò Sâu Sắc Gửi Đến Xuân Diệu
Trong khi Xuân Diệu là một nhà thơ trữ tình, bài thơ ông viết tặng Tú Mỡ tuy rất cụ thể về một trường hợp nhưng vẫn gửi gắm tâm sự chung của nhiều người làm thơ thời ấy. Thậm chí, có đoạn mang giọng điệu bông đùa, có lẽ vì ông nghĩ mình đang đối mặt với một nhà thơ trào phúng.
Ngược lại, bài thơ Tú Mỡ viết tặng Xuân Diệu, với tư cách người đến với đời sống văn chương báo chí và là thành viên nhóm Tự lực văn đoàn trước Xuân Diệu, lại thể hiện một thái độ vô cùng nghiêm cẩn. Đó quả thực là những lời dặn dò đầy tâm huyết, không chút bỡn cợt: “Tớ gần lên lão ở làng đây / Mình mới chen chân đến xóm này / Bền chí mà theo đòi nghiệp mới / Vỡ lòng đã học lấy nghề hay”. Lời thơ này không chỉ là kinh nghiệm sống mà còn là tấm lòng của một người đi trước dành cho thế hệ sau.
Sự Thay Đổi Bút Danh Theo Dòng Lịch Sử
Một trong những khía cạnh thú vị về tú mỡ là ai chính là việc ông từng thay đổi bút danh theo dòng chảy lịch sử. Thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám, công dân Hồ Trọng Hiếu lấy bút danh là Tú Mỡ với ý hướng nối nghiệp cụ Tú Xương, khẳng định con đường thơ trào phúng của mình.
Bút Chiến Đấu: Một Tên Gọi Cho Thời Chiến
Khi bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp, thi sĩ Hồ Trọng Hiếu đã nhất quyết chọn cho mình một bút danh khác: Bút Chiến Đấu. Ông giải thích rằng: “Vì thấy công cuộc kháng chiến là công cuộc nghiêm chỉnh, mình dùng bút danh để đánh địch cũng là việc làm nghiêm chỉnh, cho nên tôi không muốn dùng bút danh cũ là Tú Mỡ”. Không chỉ vậy, ông còn cảm thấy hai chữ Tú Mỡ lúc này nghe gần với “đú mỡ”, có vẻ không được… nghiêm túc và không phù hợp với không khí chiến đấu căng thẳng của dân tộc.
Thực tế cho thấy, bạn đọc cũng như các nhà quản lý văn nghệ của chế độ mới không hề có định kiến gì với cái tên Tú Mỡ, một “thương hiệu” đã được biết đến rộng rãi và quen thuộc. Hầu như không ai nghe Tú Mỡ ra thành “đú mỡ” như nỗi lo của ông. Đây cũng là lý do để sau này, khi đất nước hòa bình, nhà thơ cự phách của chúng ta đã lại quay về với bút danh quen thuộc đã làm nên tên tuổi mình.
Tú Mỡ Cuối Đời: Bài Học Về Sự Tôn Trọng
Những năm cuối đời, thi sĩ Tú Mỡ ít làm thơ hơn do tuổi già và sức khỏe suy yếu. Một lần nọ, có một phóng viên trẻ đến đặt bài ông. Do sự hiểu biết còn hạn chế, thay vì đặt nhà thơ lão thành một bài thơ trào phúng, anh chàng lại yêu cầu ông viết một bài thơ “trữ tình” để đăng vào số báo Tết. Thậm chí, anh ta còn yêu cầu cụ thể, rằng nội dung bài thơ phải “khỏe khoắn, hùng ca” – một thể loại hoàn toàn không phải sở trường của Tú Mỡ.
Nghe vậy, Hồ Trọng Hiếu ngỡ ngàng suýt rơi kính, tròn mắt nhìn anh chàng phóng viên. Tuy nhiên, với bản tính điềm đạm, ôn hòa, nhà thơ không hề có phản ứng tiêu cực trước yêu cầu “lạ lùng” này. Ông thậm chí còn hứa hẹn ngày nộp bài. Dù vậy, bài thơ ông nộp có chất lượng “bình bình”, điều này hoàn toàn dễ hiểu bởi thơ trữ tình chưa bao giờ là sở trường của Tú Mỡ. Câu chuyện này một lần nữa khẳng định ông là người rất tôn trọng lời hứa và đặc biệt, ông rất biết những gì không nên đùa, không được đùa. Đó là bài học quý giá về sự chuyên nghiệp và tôn trọng trong công việc mà Tú Mỡ đã thể hiện đến cuối đời.
Câu Hỏi Thường Gặp Về Tú Mỡ
Tú Mỡ là ai?
Tú Mỡ là ai? Ông là bút danh của nhà thơ Hồ Trọng Hiếu (1900-1976), một trong những nhà thơ trào phúng hàng đầu của văn học Việt Nam thế kỷ 20, nổi tiếng với những vần thơ châm biếm sâu cay và dí dỏm.
Tên thật của Tú Mỡ là gì?
Tên thật của thi sĩ Tú Mỡ là Hồ Trọng Hiếu.
Tại sao Tú Mỡ lại chọn bút danh đó dù vóc dáng gầy gò?
Tú Mỡ chọn bút danh này vì ông rất ngưỡng mộ cụ Tú Xương và ước mong kế tục sự nghiệp thơ trào phúng của cụ. Bút danh mang ý nghĩa biểu tượng, không phản ánh vóc dáng thực tế của ông.
Thể loại thơ sở trường của Tú Mỡ là gì?
Sở trường của Tú Mỡ là thơ trào phúng, châm biếm, đả kích những thói hư tật xấu và bất công trong xã hội một cách sắc sảo và hài hước.
Tú Mỡ có từng viết thơ tình không?
Có, trước khi thành danh với thơ trào phúng, nhà thơ Tú Mỡ đã từng sáng tác thơ tình, điển hình là bài “Tương tư” khi ông còn là học sinh Trường Bưởi.
Mối quan hệ giữa Tú Mỡ và Nguyễn Công Hoan như thế nào?
Tú Mỡ và Nguyễn Công Hoan là những người bạn thân thiết, đồng nghiệp cùng thế hệ trong làng văn học. Họ thường xuyên có những màn “đối đáp” thơ văn đầy hóm hỉnh, thể hiện sự quý mến và thấu hiểu nhau.
Tú Mỡ từng đổi bút danh thành gì trong thời kháng chiến?
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, thi sĩ Hồ Trọng Hiếu đã đổi bút danh thành Bút Chiến Đấu vì ông cho rằng công cuộc kháng chiến là nghiêm chỉnh, và bút danh cũ không phù hợp với tinh thần chiến đấu.
Tú Mỡ có bao nhiêu người con và cháu?
Tú Mỡ có 9 người con và 27 người cháu nội, ngoại, một gia đình rất đông đúc.
Điều gì đặc biệt về tính cách của Tú Mỡ ngoài đời?
Mặc dù là nhà thơ trào phúng sắc sảo, ngoài đời Tú Mỡ được bạn bè nhận xét là người điềm đạm, ít nói, ít cười, và rất nghiêm túc với những điều ông cho là hệ trọng. Ông biết rõ khi nào nên đùa và khi nào không.
Khám phá cuộc đời và sự nghiệp của Tú Mỡ là ai đã cho chúng ta thấy không chỉ một thi sĩ tài năng mà còn là một con người với tính cách độc đáo, vừa hóm hỉnh trong thơ ca, vừa nghiêm cẩn trong đời sống. Những đóng góp của ông đã làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam, và Gold Season mong rằng bài viết này đã mang đến cho bạn những thông tin thú vị và cái nhìn sâu sắc về một nhân vật kiệt xuất.
Bạn đang đọc bài viết Tú Mỡ Là Ai? Khám Phá Cuộc Đời Thi Sĩ Trào Phúng Lừng Danh tại chuyên mục Thông Tin Người Nổi Tiếng trên website goldseasonnguyentuan.com.